Pelecyphora aselliformis

Sancılı Kaktüs

Genel bakış

Pelecyphora aselliformis, Cactaceae (Kaktüsgiller) familyasına ait, son derece nadir ve yavaş büyüyen bir kaktüs türüdür. Sıra dışı tüberkülleri ve tüberkül uçlarındaki tespih böceğini (asellus) andıran diken dizilimleri nedeniyle koleksiyoncular arasında "Peotillo" veya "Sancılı Kaktüs" olarak bilinir 1.

Sınıflandırma ve adlandırma

İlk kez 1843 yılında Ehrenberg tarafından tanımlanan tür, Pelecyphora cinsinin tip türüdür. Cins adı Grekçe balta anlamına gelen "pelekys" kelimesinden türetilmiştir ve tüberküllerinin balta benzeri yassı şekline atıfta bulunur. Tür adı olan aselliformis ise, tüberküllerin üzerindeki tarak benzeri dikenlerin tespih böceğine (Asellidae) benzerliğinden gelmektedir 2.

Doğal yayılış ve habitat

Meksika'nın San Luis Potosí eyaletine endemik olan bu kaktüs, deniz seviyesinden 1850-2400 metre yükseklikteki yarı kurak dağlık yamaçlarda yetişir. Doğal olarak kireçtaşı ağırlıklı tepelerde, çakıllı ve gevşek mineral topraklarda gelişim gösterir 3.

Görünüm

Gövdesi grimsi yeşil renkli, küresel veya silindirik olup genellikle 5-10 cm boya ve 2-5 cm çapa ulaşır. Tüberkülleri belirgin şekilde yassılaşmıştır. Tüberkül tepesinde yer alan areollerde, birbirine paralel çiftler halinde dizilmiş, basık ve sert gri dikenler bulunur. İlkbahar ve yaz aylarında tepesinde canlı macenta veya morumsu pembe renkli, huni biçiminde çiçekler açar.

Kültürde bakım

Kültürde en zor yetiştirilen kaktüslerden biridir. Kendi kökleri üzerinde çok hassas olduğundan, su tutmayan tamamen mineral bazlı toprak karışımı (ponza, lav taşı, kireçtaşı kırığı) gerektirir. Süzek olmayan saksılarda kolayca çürür. Kışın tamamen kuru tutulmalı ve minimum 5°C sıcaklıkta korunmalıdır 4.

Sık görülen bakım hataları

En sık yapılan hata, özellikle sonbahar ve kış aylarında aşırı sulamadır. Organik maddece zengin (torflu) genel kullanım topraklarında kökleri hızla mantar enfeksiyonlarına yakalanır. Yetersiz ışık ise bitkinin doğal formunu kaybetmesine (etiyolasyon) yol açar.

Kaynaklar

  1. Anderson, E. F. (2001). The Cactus Family. Timber Press.
  2. Backeberg, C. (1977). Cactus Lexicon. Blandford Press.
  3. IUCN Red List of Threatened Species. Pelecyphora aselliformis.
  4. Pilbeam, J. (1987). Cacti for the Connoisseur. Batsford.
Işık

Parlak Dolaylı Işık

Doğrudan yakıcı güneşten ziyade bol miktarda parlak, filtrelenmiş gün ışığı tercih eder.

Sulama

14-45 Gün

Yalnızca büyüme döneminde nadiren sulanmalı, kış boyunca tamamen kuru bırakılmalıdır.

Toprak

Son derece geçirgen, kireçtaşlı, tınsız ve ponza ağırlıklı mineral substrat.

Torfsuz, kireçli, bol ponza ve nehir kumu karışımlı saf mineral substrat kullanın.

Güvenlik

Evcil Hayvan Dostu

Zehirli değildir ancak dikenleri serttir; çocuk ve evcil hayvanların erişemeyeceği yerde tutulmalıdır.

Zorluk

Uzman

Çürümeye karşı aşırı hassastır; sulama yönetimi nedeniyle ileri düzey uzmanlık gerektirir.

Anavatan

Meksika (San Luis Potosí)

Meksika'nın San Luis Potosí eyaletindeki yüksek rakımlı kireçtaşlı dağlık yamaçlarda, çakıllarla kaplı yarı kurak habitatlarda doğal olarak yayılış gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pelecyphora aselliformis ev ortamında yetiştirilebilir mi?
Evet, yetiştirilebilir ancak çok bol ışık ve güneye bakan, mükemmel hava sirkülasyonuna sahip pencereler gerekir. Sıradan oda koşullarında havasızlık ve nem nedeniyle çürüme riski çok yüksektir.
Sancılı Kaktüs ne kadar hızlı büyür?
Dünyanın en yavaş büyüyen kaktüslerinden biridir. Tohumdan çiçek açma olgunluğuna (yaklaşık 2-3 cm çap) ulaşması 10 yıldan fazla sürebilir.
Sulama sıklığı nasıl olmalıdır?
Yaz aylarında, toprağın tamamen kuruduğundan emin olduktan sonra yaklaşık 14 günde bir sulanmalıdır. Kışın (Kasım-Mart arası) ise hiç su verilmemelidir.
Pelecyphora aselliformis için en uygun toprak karışımı nedir?
Organik madde içermeyen, %100 mineral bazlı bir toprak kullanılmalıdır. Ponza, lav taşı, dişli nehir kumu ve kireçtaşı kırığı karışımı idealdir.
Çiçek açması için ne yapmalıyım?
Çiçeklenme için kışın soğuk (5-10°C) ve tamamen kuru bir dinlenme dönemi geçirmesi şarttır. İlkbaharda havalar ısındığında tepesinden mor çiçekler verecektir.
Evcil hayvanlar için zehirli midir?
Hayır, *Pelecyphora aselliformis* evcil hayvanlar (kedi ve köpekler) için zehirli maddeler içermez. Ancak sert dikenleri fiziksel tahrişe neden olabilir.
Kök çürümesini nasıl önleyebilirim?
Asla plastik saksı kullanmayın, pişmiş toprak (kil) saksıları tercih edin. Toprak karışımını tamamen mineral tutun ve alt tabağında su birikmesine izin vermeyin.
Aşılanmış Pelecyphora bakımı nasıl olur?
Aşılanmış bitkiler anaç bitkinin (genellikle *Hylocereus* veya *Trichocereus*) büyüme hızına ve su ihtiyacına göre sulanır, bu yüzden kendi kökündekilere göre daha hızlı büyürler.
Bu kaktüsün doğal habitatı neden korunmaktadır?
Yasadışı toplama ve habitat kaybı nedeniyle vahşi doğada nesli tehdit altındadır. CITES Ek I listesinde yer almakta olup ticareti uluslararası düzeyde sıkı denetlenir.
Kışın balkonda kalabilir mi?
Toprağı tamamen kuru olmak şartıyla kısa süreliğine 0°C ile 5°C arasındaki sıcaklıklara dayanabilir, ancak don olaylarından mutlaka korunmalıdır.